Gemeente Wijdemeren - Enquête moerasvogels: analyse uitkomsten

Van 25 maart t/m Tweede Paasdag 13 april kon u meedoen aan een enquête over moerasvogels in de Oostelijke Vechtplassen. Aan de enquête is bekendheid gegeven via lokale en sociale media, deze website en via www.vechtplassen.nl. In totaal deden 100 mensen mee aan de enquête. U vindt hier de uitkomsten en informatie over de vervolgstappen.

Waar ging de enquête over?

De enquête ging over de vraag hoe we het leefgebied voor moerasvogels in het plassengebied kunnen verbeteren omdat het onze taak is deze vogels in stand te houden. Deelnemers konden aangeven welke mogelijkheden de voorkeur hebben en welke locaties zij geschikt vinden. Meedoen aan de enquête kon alleen door deze toelichting met uitgebreide informatie te lezen.

Wat was de aanleiding?

Eind 2019 startte een verkenning om het leefgebied voor moerasvogels in de Oostelijke Vechtplassen te verbeteren. Dit project maakt deel uit van het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen dat eind 2017 door 21 partijen is onderschreven. Het zoekgebied voor de verkenning voor moerasvogels bestaat uit het Natura2000-gebied van de Oostelijke Vechtplassen. Daarbij blijft de Horstermeerpolder buiten beschouwing.

Wat zijn de uitkomsten van de enquête?

Alle reacties zijn deelnemers zijn waardevol. Sommige deelnemers zijn geboren en getogen in het gebied en zeer bekend met de aanwezige natuur. Zij redeneren vanuit natuurwaarden. Anderen redeneren vooral vanuit de kwaliteit van hun woon-, werk- en leefomgeving. (NB. Een bijlage met de uitkomsten worden later vandaag nog toegevoegd!)

1. Urgentie wordt gevoeld       
De meeste geënquêteerden zijn zich bewust van de omstandigheden die belangrijk zijn voor de Roerdomp, Woudaap, Grote Karekiet, Zwarte Stern, Purperreiger en Porseleinhoen. De urgentie van maatregelen wordt door een aantal gevoeld. ‘Als bewoner van het gebied, heb ik het gebied de laatste 10 jaar heel snel zien verslechteren’, aldus een van de geënquêteerden. ‘Zowel de flora als de fauna hebben een enorme achteruitgang gekend. Ingrijpen is nu zeer gewenst als men de laatste natuur wil redden en herstellen.’ Ze pleiten voor maatregelen in redelijk tot zeer rustige gebieden, zoals Hollands Ankeveen, Stichts Ankeveen, Kortenhoef Oost en West en Polder Achteraf. ‘Rust is een absolute voorwaarde voor herstel en behoud van onze zeldzaam wordende natuurwaarden, vogels in het bijzonder.’

2. Voorkeur voor herstel rietoevers 

Grafiek moerasvogels: voorkeuren inwoners voor maatregel

Schematische weergave van positieve reacties van geënquêteerden over mogelijkheden het leefgebied voor moerasvogels te verbeteren. Ongeveer 15% van de geënquêteerden ziet géén nut in de mogelijke maatregelen.

Verreweg de meeste geënquêteerden (ca. 70%) blijken voorstander van het herstellen van rietoevers. Daarvoor voeren ze grofweg twee redenen aan: rietoevers zijn belangrijke broedplekken voor grote karekiet, rietzanger en roerdomp én rietoevers zijn karakteristiek voor de Oostelijke Vechtplassen. Ze wijzen daarbij vooral op mogelijkheden in de Spiegelplas, de Wijde Blik, de Vuntus, de Loosdrechtse Plassen en de Loenderveense Plas, mits ook rasters worden geplaatst om ganzenvraat tegen te gaan. Ruim 30% ziet kansen voor het herstellen van rietoevers in de Loenderveense Plas, bijvoorbeeld langs de Horndijk, de Veendijk en de Lambertszkade. Daar zouden bomen en bosschages plaatselijk verwijderd en oevers aangepast kunnen worden. Zo krijgt waterriet meer kans om uit te groeien. ‘Er moet een balans worden gezocht tussen rietkragen en een mooi vrij uitzicht over de Loenderveense Plas’, aldus een bewoner aan de Loenderveense Plas. ‘Op die manier is de plas nog aantrekkelijker voor recreanten.’ Andere bewoners maken zich zorgen over de komst van een vaarverbinding, omdat ze zo’n verbinding niet vinden passen bij het rustige en natuurlijke karakter van de plas.

3. Herstel open landschap
Ongeveer 40% van de geënquêteerden is positief over het herstel van het open landschap en van waterriet. Openheid van rietland en grasland zien zij als voorwaarde voor verbetering van biotoop van moerasvogels. ‘Herstel van waterriet zorgt voor meer diversiteit in het ecosysteem, waardoor een gezonde balans binnen flora en fauna een grotere kans krijgt’, aldus één van hen. Ze pleiten er niet voor om alle bomen weg te halen, maar een beperkt open landschap te creëren voor weidevogels met beschutting van bosschages en waterrietkragen langs open wateren. Voorwaarde is wel dat dit gepaard gaat met een duurzaam beheer, anders ontwikkelt zich al snel weer moerasbos en zijn maatregelen voor niets geweest. Volgens de geënquêteerden is herstel van het open landschap en van waterriet kansrijk rondom de Spiegelplas, in Hollands en Stichts Ankeveen, in Kortenhoef West en Oost en in Polder Achteraf.

4. Andere kansen

Kansen voor de toepassing van bagger in natuurontwikkeling zien geënquêteerden vooral in de Breukeleveense Plas en de Nieuwe Polderplas. Baggeren is goed voor de waterkwaliteit en door de vrijkomende bagger nuttig toe te passen, kun je de randen van de plassen verondiepen en rietoevers en legakkers maken. Dat zou een mooie oplossing kunnen bieden voor het voormalige baggerdepot in de Breukeleveense Plas. Belangrijke voorwaarde vinden ze wel dat de bagger niet verontreinigd mag zijn.

Ongeveer 20% van de geënquêteerden pleit voor het afplaggen van graslanden en graven petgaten. Deze maatregelen kunnen de vegetatieontwikkeling een flinke boost geven, waardoor er ook sneller en meer kruiden, bloemen en insecten komen. Dat is belangrijk voedsel voor de kwetsbare vogelsoorten, ‘maar ook voor weidevogels en foeragerende reigerachtig, snippen en doortrekkende steltlopers’. Door de successie enkele stadia tot volledig terug te zetten, kan de natuurlijke ontwikkeling zijn gang gaan. Petgaten zorgen op hun beurt voor een gevarieerd landschap, horen bij de cultuurhistorie van het gebied en zijn goed voor de (aquatische) flora en fauna. ‘Een wisselend waterpeil kan helpen om verdroging en daarmee inklinking van veen- en moerasgebieden tegen te gaan.’ Sommigen denken ook dat riet het oppervlaktewater kan zuiveren.

5. Kritische noten

Ongeveer 15% van de geënquêteerden is kritisch over het afplaggen van graslanden, het kappen van bomen, het creëren van moeras en het instellen van flexibel een waterpeil. ‘Reeën, dassen, marters en nog vele andere diersoorten zullen verdwijnen om plaats te maken voor ganzen’, zegt een bewoner in Weersloot daarover. ‘Het typerende prachtige Loosdrechtse weidelandschap zal voor altijd verwoest worden.’ Iets meer dan 10% vreest dat door het weghalen van bomen zicht ontstaat op de hoogbouw in Utrecht. Dat vinden ze ongewenst. ‘Bomen blijven belangrijk voor de vogels om in te zitten, te observeren, te leren vliegen, en ook om de wind en stormen te kunnen trotseren’, zegt een van hen. ‘Dus niet teveel bomen kappen en afwisseling behouden.’ Tot slot vinden de eigenaren van de recreatieparken nabij de Stille Plas dat maatregelen voor moerasvogels niet ten koste mogen gaan van de mogelijkheden om er te zwemmen en te recreëren.

6. Overige opmerkingen  

Er wordt een oproep gedaan om een aantal maatregelen niet te vergeten. ‘Voor de zwarte stern is er een broedgelegenheid op het water nodig. Meestal op drijvende waterplanten zoals waterlelie of gele plomp.’’ Ook wordt aandacht gevraagd voor het ontwerp van rasters langs rietoevers tegen ganzenvraat. ‘De rasters zijn behalve ontsierend ook een gevaar voor jonge watervogels.’ De rasters zouden fijnmaziger moeten worden, zodat ze geen risico lopen om verstrikt te raken.

Meer informatie over de enquête

Hoe nu verder?

De resultaten van de enquête maken deel uit van het ‘Eindrapport Verkenning verbetering leefbaarheid moerasvogels OVP’ met een beoordeling en advies welke mogelijkheden kansrijk zijn. Daarbij wordt ook gekeken naar de effectiviteit en de kosten. Ook de resultaten van een nog te organiseren integratiesessie voor belangenorganisaties worden toegevoegd. De Stuurgroep Oostelijke Vechtplassen neemt naar verwachting in het najaar van 2020, op basis van alle inbreng, een besluit welke ideeën en mogelijkheden verder worden uitgewerkt. Daarna kunnen vergunningen worden aangevraagd. Het voornemen is de maatregelen in 2021 en 2022 uit te voeren.

Op de hoogte blijven?

Wilt u op de hoogte blijven van de vervolgstappen? Dan adviseren wij u om u te abonneren op de nieuwsbrief Oostelijke Vechtplassen (zie www.vechtplassen.nl). U ontvangt dan automatisch informatie over de vervolgstappen en wellicht een uitnodiging voor een inloopavond zodra dat i.v.m. de coronamaatregelen weer kan. We gaan er graag over met u in gesprek.

Alle deelnemers hartelijk dank voor de inbreng!

 
De rietzanger is één van de moerasvogels die we in stand willen houden. Foto Rob van Veen.